آخرین بهروزرسانی در جولای 27, 2026 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق – فلوشیپ فوق تخصصی اکوکاردیوگرافی- نظام پزشکی 105716
مطالب تخصصی مندرج در این صفحه توسط دکتر لیلا نجمافشار بررسی شده و صحت علمی آن مورد تأیید نهایی ایشان است.
بسیاری از افرادی که برای بررسی وضعیت قلب خود به مراکز تصویربرداری مراجعه میکنند، هنگام نوبتگیری یا انجام آزمایش این سؤال را میپرسند که چرا اسکن قلب دو مرحله است؟
این موضوع برای خیلی از بیماران نگرانکننده یا گیجکننده به نظر میرسد، در حالیکه دو مرحلهای بودن اسکن قلب کاملاً هدفمند و بر اساس اصول علمی طراحی شده است.
اسکن قلب یکی از روشهای دقیق تشخیصی در بیماریهای قلب و عروق است که به پزشک کمک میکند جریان خونرسانی به عضله قلب را در شرایط مختلف بررسی کند. انجام این بررسی در دو مرحله، اطلاعات کاملتر و قابلاعتمادتری در اختیار پزشک قرار میدهد و از تشخیصهای اشتباه جلوگیری میکند.
در ادامه این مطلب، به علت دو مرحلهای بودن اسکن قلب، تفاوت هر مرحله، مدت زمان انجام آنها و نکات مهم پیش و پس از آزمایش پاسخ دادهایم. در صورت نیاز به اطلاعات بیشتر یا مشاوره میتوانید با ما تماس بگیرید: 02191092430
بیشتر بخوانید : تفاوت اسکن قلب و سی تی آنژیو چیست؟
چرا اسکن قلب دو مرحله است ؟
هدف از انجام اسکن قلب، بررسی دقیق میزان خون رسانی به عضله قلب است؛ اما این خونرسانی در شرایط مختلف میتواند متفاوت باشد. به همین دلیل، اسکن قلب در دو مرحله انجام میشود تا عملکرد قلب بهصورت کامل و واقعبینانه ارزیابی شود.
در مرحله اول، قلب در شرایط عادی و بدون فشار بررسی میشود تا وضعیت پایه خونرسانی مشخص شود. سپس در مرحله دوم، قلب در شرایطی شبیه به فعالیت بدنی یا استرس قرار میگیرد. مقایسه این دو حالت به پزشک کمک میکند تشخیص دهد آیا عروق قلب هنگام فعالیت قادر به تأمین خون کافی هستند یا خیر.
بسیاری از گرفتگی های عروق ممکن است در حالت استراحت علامتی ایجاد نکنند و فقط زمانی خود را نشان دهند که قلب نیاز بیشتری به خون دارد. دو مرحله ای بودن اسکن قلب باعث میشود این مشکلات پنهان شناسایی شوند و از تشخیص ناقص یا اشتباه جلوگیری شود.
به طور خلاصه، انجام اسکن قلب دو مرحله ای ، دقت تشخیص را افزایش میدهد و به پزشک این امکان را میدهد که تصمیم درمانی دقیقتر و ایمنتری برای بیمار بگیرد.
مرحله اول اسکن قلب چگونه است؟
مرحله اول اسکن قلب دو مرحله ای معمولاً با هدف ثبت تصاویر اولیه از وضعیت خونرسانی به عضله قلب انجام میشود. در این مرحله، بدن بیمار در شرایط کنترلشده قرار دارد تا اطلاعات دقیقی از عملکرد قلب به دست آید.
در ابتدای کار، مقدار بسیار کمی از ماده رادیواکتیو بیخطر از طریق رگ دست تزریق میشود. این ماده همراه جریان خون به عضله قلب میرسد و به دستگاه تصویربرداری کمک میکند تا مسیر خونرسانی را بهصورت دقیق نشان دهد. میزان اشعه این ماده بسیار پایین است و خطری برای بیمار ایجاد نمیکند.
پس از تزریق، معمولاً بیمار برای مدت کوتاهی منتظر میماند تا ماده بهطور کامل در عضله قلب توزیع شود. سپس تصویربرداری با دستگاه مخصوص انجام میشود. در طول تصویربرداری، بیمار روی تخت دراز میکشد و لازم است چند دقیقه بدون حرکت باقی بماند تا تصاویر واضح ثبت شوند.
بسته به شرایط جسمی بیمار و نظر پزشک، مرحله اول اسکن قلب ممکن است:
- در حالت استراحت انجام شود
- یا با ایجاد استرس کنترلشده برای قلب (از طریق فعالیت بدنی ملایم یا دارو) صورت گیرد
در هر دو حالت، هدف این مرحله جمعآوری اطلاعات پایه و قابل مقایسه برای مرحله بعدی اسکن است.
به طور کلی مراحل انجام اسکن قلب دو مرحله ای را می توان به صورت جدول زیر تعریف نمود:
| مرحله | توضیح |
|---|---|
| آمادهسازی بیمار | بررسی وضعیت عمومی، گرفتن شرح حال کوتاه و آمادهسازی برای تزریق |
| تزریق ماده رادیواکتیو | تزریق مقدار کم ماده ایمن برای نمایش جریان خون قلب |
| زمان انتظار | استراحت کوتاه برای پخش شدن ماده در عضله قلب |
| تصویربرداری | ثبت تصاویر دقیق از قلب با دستگاه مخصوص |
| پایان مرحله اول | بررسی اولیه تصاویر و آمادهسازی برای مرحله بعد |
بیشتر بخوانید : هزینه پت اسکن در کرج و تهران چقدر است؟
سیتیاسکن قلبی (CT) از اشعه ایکس زیادی از زوایای مختلف برای ساخت تصاویری از قلب شما با استفاده از اسکنر و کامپیوتر استفاده میکند. این اسکن سریع اما دقیق و با وضوح بالا، مشکلات مربوط به ساختار قلب، دریچهها، شریانها، آئورت و موارد دیگر را به پزشک نشان میدهد.
به نقل از سایت : my.clevelandclinic.org
مرحله دوم اسکن قلب چگونه است؟
مرحله دوم اسکن قلب با هدف بررسی عملکرد قلب در شرایطی انجام میشود که عضله قلب به خونرسانی بیشتری نیاز دارد. در این مرحله، قلب بهصورت کنترلشده تحت فشار قرار میگیرد تا واکنش عروق کرونر به افزایش نیاز بدن ارزیابی شود.
برای ایجاد این شرایط، از دو روش استفاده میشود. در افرادی که توانایی فعالیت بدنی دارند، راه رفتن روی تردمیل یا رکاب زدن با شدت مشخص انجام میشود. در بیمارانی که امکان ورزش ندارند، داروهای خاصی تجویز میشود که اثری مشابه فعالیت بدنی روی قلب ایجاد میکنند. انتخاب روش مناسب کاملاً بر اساس وضعیت جسمی و نظر پزشک انجام میشود.
در زمان رسیدن قلب به سطح موردنظر از فعالیت یا اثر دارو، ماده رادیواکتیو تزریق میشود تا وضعیت خونرسانی در این شرایط ثبت شود. پس از آن، مانند مرحله قبل، تصویربرداری با دستگاه انجام میگیرد و بیمار باید برای مدت کوتاهی بدون حرکت بماند.
اطلاعات بهدست آمده از این مرحله با تصاویر مرحله اول مقایسه میشود. اگر در این مقایسه، کاهش خونرسانی در شرایط فعالیت مشاهده شود، میتواند نشانه وجود تنگی یا مشکل در عروق قلب باشد. به همین دلیل، مرحله دوم نقش بسیار مهمی در تشخیص دقیق بیماریهای قلب و عروق دارد.
در پایان مرحله دوم، پزشک با بررسی نتایج هر دو مرحله میتواند درباره نیاز به درمان دارویی، بررسیهای تکمیلی یا اقدامات بعدی تصمیمگیری کند.
جدول مقایسه مرحله اول و دوم اسکن قلب
| مورد مقایسه | مرحله اول اسکن قلب | مرحله دوم اسکن قلب |
|---|---|---|
| هدف اصلی | بررسی وضعیت اولیه خونرسانی به عضله قلب | بررسی خونرسانی قلب در شرایط افزایش فعالیت |
| شرایط انجام | در حالت استراحت یا شرایط پایه | در حالت فعالیت بدنی یا با دارو |
| نقش در تشخیص | ایجاد تصویر پایه برای مقایسه | شناسایی مشکلات پنهان عروق قلب |
| نیاز به تحرک | معمولاً بدون فعالیت بدنی | همراه با ورزش یا اثر دارویی مشابه ورزش |
| زمان تزریق ماده | در شرایط کنترلشده اولیه | در زمان رسیدن قلب به سطح مشخص فعالیت |
| نوع اطلاعات | وضعیت کلی و اولیه جریان خون | واکنش عروق قلب به افزایش نیاز |
| اهمیت بالینی | پایه تشخیص و تفسیر نتایج | تعیین وجود یا شدت تنگی عروق |
| ارتباط با مرحله دیگر | مبنای مقایسه نتایج | تکمیلکننده و تأییدکننده تشخیص نهایی |
مرحله اول اسکن قلب چقدر طول میکشد؟
مدت زمان مرحله اول اسکن قلب معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول میکشد. این زمان شامل آمادهسازی اولیه، تزریق ماده رادیواکتیو، دوره انتظار برای پخش شدن ماده در عضله قلب و تصویربرداری نهایی است.
بخش تزریق و آمادهسازی معمولاً کمتر از ۱۰ دقیقه زمان میبرد، اما دوره انتظار برای توزیع کامل ماده در بافت قلب میتواند بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه به طول بینجامد. پس از آن، تصویربرداری با دستگاه مخصوص حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه دیگر زمان نیاز دارد.
در مجموع، بیمار باید برای انجام کامل مرحله اول اسکن قلب حدود یک ساعت زمان در نظر بگیرد، هرچند این مدت بسته به شرایط فردی و پروتکل مرکز تصویربرداری ممکن است اندکی متفاوت باشد.
اگر به دنبال مراکزی هستید که این آزمایش را با هزینه دولتی انجام میدهند، میتوانید فهرست مراکز دولتی اسکن قلب را مطالعه کنید
مرحله دوم اسکن قلب چقدر طول می کشد؟
مدت زمان مرحله دوم اسکن قلب دو مرحله ای به شرایط جسمی بیمار و روش انجام آن بستگی دارد، اما در اغلب موارد این مرحله بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان میبرد. این زمان شامل آمادهسازی، ایجاد استرس قلبی، تزریق ماده و تصویربرداری است.
اگر مرحله دوم با فعالیت بدنی انجام شود، بیمار معمولاً چند دقیقه روی تردمیل یا دوچرخه ثابت راه میرود تا ضربان قلب به حد موردنظر برسد. این بخش زمان کوتاهی دارد، اما پس از آن نیاز به تصویربرداری وجود دارد که زمان بیشتری میگیرد.
در بیمارانی که بهدلیل مشکلات جسمی امکان ورزش ندارند و از داروهای مخصوص استفاده میشود، زمان مرحله دوم ممکن است کمی طولانیتر شود. دلیل این موضوع، اثرگذاری تدریجی دارو و رعایت فاصله زمانی مناسب برای تصویربرداری دقیق است.
پس از پایان تصویربرداری، معمولاً نیاز به استراحت طولانی وجود ندارد و بیشتر بیماران میتوانند در مدت کوتاهی مرکز تصویربرداری را ترک کنند. البته زمان دقیق انجام مرحله دوم اسکن قلب ممکن است بسته به پروتکل مرکز، نوع دستگاه و شرایط بیمار متفاوت باشد.
به طور کلی، اگر زمان انتظار و آمادهسازی را در نظر بگیریم، بهتر است بیمار برای مرحله دوم اسکن قلب حدود یک ساعت زمان در نظر بگیرد تا این مرحله با دقت و آرامش کامل انجام شود.
دلیل خوردن خامه در اسکن قلب
یکی از سؤالات رایج بیماران بعد از انجام اسکن قلب دو مرحله ای این است که چرا از آنها خواسته میشود خامه یا مواد غذایی چرب مصرف کنند. این کار بخشی از فرآیند آمادهسازی برای تصویربرداری دقیقتر است و نقش مهمی در افزایش کیفیت تصاویر دارد.
پس از تزریق ماده رادیواکتیو، این ماده ممکن است در برخی اندامها مانند کبد یا کیسه صفرا تجمع پیدا کند. مصرف خامه باعث تحریک ترشح صفرا و فعال شدن دستگاه گوارش میشود و کمک میکند این ماده سریعتر از کبد خارج شود. در نتیجه، تمرکز ماده در ناحیه قلب واضحتر دیده میشود.
وقتی تصویر قلب بدون تداخل اندامهای اطراف ثبت شود، پزشک میتواند وضعیت خونرسانی به عضله قلب را با دقت بیشتری بررسی کند. به همین دلیل، خوردن خامه یا خوراکیهای چرب به تشخیص دقیقتر و کاهش احتمال خطا در تفسیر اسکن کمک میکند.
مقدار خامهای که مصرف میشود معمولاً کم و کنترلشده است و برای اغلب بیماران مشکلی ایجاد نمیکند. در صورت وجود محدودیتهای خاص غذایی یا مشکلات گوارشی، نوع ماده مصرفی میتواند با نظر پزشک یا کارشناس تغییر داده شود.
در واقع، هدف از خوردن خامه صرفاً کمک به شفاف تر شدن تصاویر و افزایش دقت بررسی وضعیت قلب است، نه یک اقدام درمانی یا تغذیه ای.
اگر به دنبال اطلاعات مربوط به هزینه این آزمایش هستید، میتوانید مقاله هزینه اسکن قلب با بیمه و بدون بیمه را نیز مطالعه کنید.
دلیل خوردن نوشابه در اسکن قلب
در برخی مراکز تصویربرداری، بعد از تزریق ماده رادیواکتیو و پیش از تصویربرداری، از بیمار خواسته میشود مقدار کمی نوشابه گازدار مصرف کند. این توصیه بر اساس اصول تصویربرداری پزشکی انجام میشود و هدف آن افزایش دقت تصاویر اسکن قلب است.
نوشابههای گازدار باعث ایجاد مقدار کمی گاز در معده میشوند. این گاز میتواند فاصلهای طبیعی بین معده و دیافراگم ایجاد کند. در نتیجه، همپوشانی اندامهای مجاور با قلب کاهش مییابد و مرزهای قلب در تصاویر واضحتر دیده میشود.
از طرف دیگر، مصرف نوشابه میتواند به حرکت سریعتر ماده رادیواکتیو از نواحی اطراف قلب کمک کند و احتمال تداخل تصویر قلب با کبد یا معده را کمتر کند. این موضوع به پزشک اجازه میدهد جریان خونرسانی به عضله قلب را با دقت بیشتری بررسی کند.
لازم به تأکید است که:
- مصرف نوشابه جزء اصلی مراحل اسکن قلب دو مرحله ای نیست
- مصرف آن فقط در صورت نیاز و بر اساس پروتکل مرکز تصویربرداری انجام میشود
- در بیماران دیابتی، دارای مشکلات گوارشی یا محدودیتهای خاص، ممکن است اصلاً توصیه نشود یا جایگزین داشته باشد
در نهایت، مصرف نوشابه گازدار پیش از تصویربرداری صرفاً به منظور شفافتر شدن تصاویر انجام میشود، نه یک اقدام درمانی یا بخش ثابت فرآیند اسکن.
مصرف نوشابه تنها در صورت صلاحدید پزشک یا کارشناس تصویربرداری انجام میشود.
مراقبت های قبل از اسکن هسته ای قلب
قبل از انجام اسکن قلب دو مرحلهای، رعایت چند نکته ساده به دقت نتیجه و راحتی بیمار کمک میکند. معمولاً توصیه میشود بیمار چند ساعت قبل از آزمایش از خوردن غذاهای سنگین یا مصرف کافئین (قهوه، چای پررنگ، نوشابههای انرژیزا) خودداری کند، زیرا کافئین میتواند در دقت نتایج مرحله فعالیت قلب تأثیر بگذارد.
در صورت مصرف داروهای خاص، بهویژه داروهای قلبی، بیمار باید پیش از آزمایش با پزشک یا مرکز تصویربرداری مشورت کند، چون برخی داروها ممکن است نیاز به قطع موقت داشته باشند. پوشیدن لباس راحت برای مرحله فعالیت بدنی (در صورت انجام تست ورزش) نیز توصیه میشود.
مراقبت های بعد از اسکن هسته ای قلب
بعد از پایان اسکن قلب دو مرحلهای، معمولاً نیازی به مراقبت خاص یا استراحت طولانی وجود ندارد. با این حال، توصیه میشود بیمار در چند ساعت اول مایعات کافی بنوشد تا ماده رادیواکتیو سریعتر از بدن دفع شود.
از تماس نزدیک و طولانی با کودکان خردسال یا زنان باردار در چند ساعت ابتدایی خودداری شود، هرچند میزان اشعه بسیار پایین و بیخطر است. اکثر بیماران بلافاصله پس از تصویربرداری میتوانند به فعالیتهای روزمره خود بازگردند، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد.
عوارض احتمالی اسکن قلب چیست؟
اسکن قلب دو مرحله ای روشی امن و کمخطر است، اما مانند هر اقدام پزشکی دیگر، ممکن است در موارد نادر عوارض خفیفی داشته باشد. برخی افراد ممکن است در محل تزریق دچار کبودی یا حساسیت خفیف شوند که طی چند روز برطرف میشود.
در مرحله فعالیت بدنی، برخی بیماران ممکن است احساس خستگی، تنگی نفس خفیف یا سرگیجه موقت داشته باشند که طبیعی است و تحت نظارت تیم پزشکی کنترل میشود. واکنشهای حساسیتی به ماده رادیواکتیو بسیار نادر است. در صورت وجود هرگونه علامت غیرمعمول پس از آزمایش، مراجعه به پزشک توصیه میشود.
جمعبندی
اسکن قلب دو مرحله ای یکی از روشهای دقیق و قابل اعتماد برای بررسی وضعیت خونرسانی به عضله قلب است که بهصورت دو مرحلهای انجام میشود تا اطلاعات کاملتری از عملکرد قلب در شرایط مختلف به دست آید. این روش به پزشک کمک میکند مشکلاتی را شناسایی کند که ممکن است در حالت عادی علامتی نداشته باشند و تنها در شرایط افزایش فعالیت قلب خود را نشان دهند.
در مرحله اول، وضعیت پایه قلب بررسی میشود و در مرحله دوم، واکنش قلب نسبت به فعالیت یا استرس کنترلشده ارزیابی میگردد. مقایسه نتایج این دو مرحله نقش مهمی در تشخیص دقیق بیماریهای قلب و عروق و انتخاب بهترین روش درمانی دارد.
اقداماتی مانند مصرف خامه یا نوشابه در برخی بیماران، بخشی از فرآیند بهبود کیفیت تصاویر اسکن هستند و تنها در صورت نیاز و بر اساس نظر پزشک یا کارشناس تصویربرداری انجام میشوند. این موارد نشاندهنده دقت بالای اسکن قلب و اهمیت ثبت تصاویر واضح و قابل تفسیر است.
در مجموع، آگاهی از اینکه چرا اسکن قلب دو مرحله است و هر مرحله چه هدفی دارد، به کاهش نگرانی بیماران کمک میکند و باعث میشود این بررسی تشخیصی با آرامش و همکاری بهتر انجام شود. تصمیمگیری نهایی درباره نحوه انجام اسکن و تفسیر نتایج آن همواره بر عهده پزشک متخصص قلب و عروق است.
برای تشخیص بیماری، مصرف دارو یا انتخاب روش درمان، حتماً از نظر پزشک متخصص استفاده کنید.
