عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان | 8 راهکار مراقبتی

آخرین به‌روزرسانی در فوریه 9, 2026 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق – فلوشیپ فوق تخصصی اکوکاردیوگرافی- نظام پزشکی 105716

در دنیای پزشکی مدرن، تشخیص دقیق بیماری‌های قلبی نقشی حیاتی در نجات جان انسان‌ها دارد. یکی از دقیق‌ترین روش‌ها، تصویربرداری رادیونوکلاید است.

با این حال، سوالی که ذهن بسیاری از بیماران و خانواده‌هایشان را درگیر می‌کند، عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان است. آیا پس از انجام این آزمایش، ما به یک منبع متحرک رادیواکتیو تبدیل می‌شویم یا مشکلاتی برای ما یا اطرافیانمان به وجود می آید؟

عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان با رعایت چند نکته ساده و هوشمندانه، به نزدیک صفر می‌رسد. این آزمایش یک ابزار قدرتمند برای حفظ سلامتی شماست و نباید به دلیل ترس‌های بی‌مورد از انجام آن اجتناب کرد. با حفظ فاصله کوتاه در ۲۴ ساعت اول و رعایت بهداشت فردی، می‌توانید با خیال راحت در کنار خانواده خود باشید.

عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که تشعشعات ناشی از اسکن دو مرحله ای قلب مانند یک بیماری واگیردار عمل می‌کند، اما حقیقت علمی بسیار متفاوت است. در این فرآیند، مقدار اندکی از یک ماده رادیواکتیو به بیمار تزریق می‌شود. این ماده برای مدت کوتاهی در بدن باقی می‌ماند تا دوربین‌های مخصوص بتوانند تصاویر دقیقی از جریان خون در عضله قلب ثبت کنند.

نیمه‌عمر دارو و میزان تابش

مهم‌ترین نکته در درک عوارض اسکن هسته‌ای قلب برای اطرافیان، مفهوم “نیمه‌عمر” است. مواد استفاده شده در این آزمایش (مانند تکنسیوم 99m یا تالیوم) نیمه‌عمر بسیار کوتاهی دارند. این یعنی قدرت تابش آن‌ها به سرعت برق و باد کاهش می‌یابد.

رعایت فاصله ایمن

بیشترین میزان تابش در ساعات اولیه پس از تزریق است. متخصصان توصیه می‌کنند برای پیشگیری از هرگونه تماس غیرضروری، بیمار در ۲۴ ساعت اول فاصله فیزیکی (حدود ۱ تا ۲ متر) را با دیگران حفظ کند. این اقدام صرفاً یک تدبیر احتیاطی است و به معنای وجود خطری جدی و حتمی برای اطرافیان نیست.

در این بخش جدولی فراهم کرده ایم تا با رعایت این دستورالعمل‌ها برای به حداقل رساندن عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان خود اقدام به عمل فرمایید :

موضوع مراقبتی	راهکار کاهش خطر عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان	مدت زمان پیشنهادی	علت علمی و حفاظتی
فاصله فیزیکی	حفظ فاصله حداقل ۲ متری از تمامی افراد	۲۴ ساعت اول	تضعیف پرتوهای گاما با افزایش فاصله
تماس نزدیک	پرهیز از دست دادن، بوسیدن و در آغوش گرفتن	۲۴ تا ۴۸ ساعت	پیشگیری از انتقال آلودگی احتمالی سطحی
سرویس بهداشتی	نشستن هنگام ادرار و دو بار کشیدن سیفون	۴۸ ساعت اول	دفع بیش از ۸۰٪ رادیودارو از طریق ادرار
ظروف غذاخوری	عدم استفاده از قاشق، چنگال و لیوان مشترک	۲۴ ساعت اول	احتیاط در برابر انتقال از طریق بزاق (در موارد خاص)
محیط خواب	استراحت در تخت و در صورت امکان اتاق مجزا	شب اول پس از اسکن	کاهش زمان مواجهه طولانی‌مدت با اشعه
نظافت شخصی	شستشوی مکرر دست‌ها با صابون مایع	۴۸ ساعت اول	پاکسازی بقایای رادیودارو از روی پوست

8 راهکار مراقبتی در برابر عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان

در اسکن هسته‌ای قلب مقدار کمی ماده رادیواکتیو وارد بدن بیمار می‌شود. این موضوع معمولاً خطر جدی ایجاد نمی‌کند، اما برای کاهش عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان، رعایت چند نکته ساده و مراقبتی مفید است. در این بخش 8 راهکار مراقبتی و کاربردی برای شما فراهم شده است.

1. حفظ فاصله در ساعات اولیه
   بهتر است بیمار تا ۲۴ ساعت اول پس از اسکن، تماس نزدیک و طولانی با دیگران نداشته باشد، به‌ویژه با کودکان و زنان باردار. این کار یکی از مهم‌ترین 8 راهکار مراقبتی برای کاهش تماس غیرضروری با پرتو است.
2. اجتناب از بغل کردن کودکان
   از مهم‌ترین موارد در پیشگیری از عوارض اسکن هسته‌ای قلب برای اطرافیان، پرهیز موقت از در آغوش گرفتن نوزادان و کودکان خردسال است.
3. استفاده از سرویس بهداشتی جداگانه در صورت امکان
   اگر امکان دارد، بیمار در ساعات ابتدایی از سرویس بهداشتی جداگانه استفاده کند و پس از هر بار استفاده، سیفون را کامل بکشد.
4. شستن دست‌ها به‌طور مرتب
   رعایت بهداشت دست‌ها یکی از ساده‌ترین اما مؤثرترین روش بین 8 راهکار مراقبتی است که به کاهش انتقال احتمالی مواد دفع‌شده کمک می‌کند.
5. نوشیدن مایعات فراوان توسط بیمار
   مصرف آب و مایعات باعث دفع سریع‌تر ماده رادیواکتیو از بدن می‌شود و در نتیجه احتمال عوارض اسکن هسته‌ای قلب برای اطرافیان کمتر خواهد شد.
6. خوابیدن جداگانه در شب اول
   بهتر است بیمار در شب اول بعد از اسکن، به‌صورت جداگانه بخوابد تا تماس طولانی‌مدت نزدیک کاهش پیدا کند.
7. عدم استفاده مشترک از وسایل شخصی
   وسایلی مانند حوله، لیوان یا ظروف غذا بهتر است در همان روز به‌صورت جداگانه استفاده شوند.
8. اطلاع دادن به اطرافیان نزدیک
   آگاه‌سازی اعضای خانواده درباره شرایط موقت پس از اسکن، کمک می‌کند همکاری بهتری داشته باشند و نگرانی بی‌مورد ایجاد نشود.

با رعایت این نکات ساده، عوارض اسکن هسته‌ای قلب برای اطرافیان بسیار ناچیز خواهد بود و جای نگرانی خاصی وجود ندارد.

For diagnostic nuclear medicine procedures (e.g. bone or myocardial perfusion scans), … the amounts of radiopharmaceuticals administered to the patients are typically small and consequently the amounts of radiopharmaceuticals retained in these patients and the levels of radiation emitted are low as well.” «برای روش‌های تصویربرداری پزشکی هسته‌ای تشخیصی (مثلاً اسکن‌های استخوان یا پرفیوژن قلب)، مقدار رادیوداروهایی که به بیمار داده می‌شود معمولاً کم است و در نتیجه مقدار ماده رادیواکتیو باقیمانده در بدن بیمار و سطح تابشی که از او ساطع می‌شود نیز پایین است.»

منبع: clevelandclinic

اگر هنوز نمیدانید کدام مراکز برای اسکن هسته ای قلب مناسب هستند پیشنهاد میکنیم مقاله ی 10 مراکز اسکن قلب در غرب تهران مطالعه کنید.

عوارض اسکن هسته ای برای کودکان

کودکان به دلیل اینکه بافت‌های بدنشان در حال رشد و تقسیم سلولی سریع است، نسبت به اشعه یونیزان حساس‌تر از بزرگسالان هستند.

توصیه‌های کلیدی برای والدین:

1. پرهیز از در آغوش گرفتن طولانی: توصیه می‌شود تا ۲۴ ساعت پس از انجام اسکن، بیمار از در آغوش گرفتن، بوسیدن و نگه داشتن طولانی‌مدت کودکان روی زانوی خود خودداری کند.
2. استفاده از سرویس بهداشتی مجزا: بخش زیادی از ماده رادیواکتیو از طریق ادرار دفع می‌شود. بهتر است در روز اول، کودکان از سرویس بهداشتی مشترک با بیمار استفاده نکنند یا پس از هر بار استفاده بیمار، سیفون دو بار کشیده شود.
3. آموزش به جای ترساندن: به جای ایجاد استرس در کودک، به او توضیح دهید که این یک مراقبت پزشکی موقت است تا “انرژی‌های خاص” بدن پدربزرگ یا مادربزرگ تخلیه شود!

عوارض اسکن هسته ای قلب برای زن باردار

شاید حساس‌ترین گروه در مواجهه با اشعه، خانم‌های باردار باشند. جنین در حال رشد، به شدت در برابر تابش‌های خارجی آسیب‌پذیر است. اگر در خانواده شما فردی به تازگی اسکن قلب انجام داده و شما باردار هستید، رعایت نکات زیر جهت رعایت و پرهیز از عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان و الخصوص بانوان باردار الزامی است:

• فاصله حداقل ۲ متری: در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، سعی کنید فاصله فیزیکی ایمن را با فرد مورد نظر حفظ کنید.
• عدم حضور در اتاق مشترک برای خواب: توصیه می‌شود خانم باردار و فردی که اسکن انجام داده، شب اول را در اتاق‌های جداگانه استراحت کنند.
• تهویه هوا: هرچند اشعه از طریق نفس منتقل نمی‌شود، اما حضور در محیطی با تهویه مناسب همیشه توصیه می‌شود.

نکته مهم: اگر خودِ خانم باردار نیاز به اسکن قلب داشته باشد، پزشک معمولاً روش‌های جایگزین (مانند اکوکاردیوگرافی تحت استرس) را انتخاب می‌کند، مگر اینکه انجام اسکن برای نجات جان مادر امری حیاتی باشد.

جدول مقایسه عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان و کودکان :

گروه حساس	نوع خطر احتمالی	اقدام پیشگیرانه طلایی	اولویت مراقبتی
نوزاد شیرخوار	انتقال از طریق شیر مادر	دوشیدن و دور ریختن شیر (۲۴ ساعت)	حیاتی
کودکان زیر ۶ سال	حساسیت بافت‌های در حال رشد	ممنوعیت بازی در آغوش بیمار	بالا
زنان در نیمه اول بارداری	آسیب به تقسیم سلولی جنین	حفظ فاصله ۳ متری در ۴۸ ساعت	بسیار بالا
زنان در نیمه دوم بارداری	اختلالات رشد جزیی	عدم حضور در اتاق مشترک	بالا

ایا اسکن هسته ای قلب خطرناک است

اسکن هسته‌ای قلب (که به آن اسکن پرفیوژن قلب هم گفته می‌شود) یکی از روش‌های تشخیصی رایج و نسبتاً ایمن برای بررسی خون‌رسانی به عضله قلب است و در بیشتر افراد خطر جدی ندارد.

در این روش مقدار بسیار کمی ماده رادیواکتیو به بدن تزریق می‌شود. این ماده فقط برای تصویربرداری استفاده می‌شود و دوز اشعه آن کنترل‌شده و پایین است؛ به‌طوری‌که معمولاً کمتر یا در حد برخی تصویربرداری‌های پزشکی دیگر است. بدن این ماده را طی چند ساعت تا چند روز، عمدتاً از طریق ادرار، دفع می‌کند و در بدن باقی نمی‌ماند.

فواید این اسکن زیاد است؛ مثلاً می‌تواند به تشخیص تنگی عروق کرونر، کاهش خون‌رسانی، آسیب‌های قبلی قلب یا بررسی درد قفسه سینه کمک کند. به همین دلیل، پزشکان زمانی این آزمایش را توصیه می‌کنند که اطلاعات آن برای تصمیم‌گیری درمانی مهم باشد و مزایای آن از خطرات احتمالی بیشتر باشد.

عوارض جدی نادر هستند. گاهی ممکن است فرد دچار سردرد خفیف، گرگرفتگی یا تهوع خفیف و موقتی شود. در خانم‌های باردار یا شیرده، یا افرادی با شرایط خاص پزشکی، انجام اسکن باید حتماً با اطلاع پزشک باشد تا در صورت لزوم روش جایگزین انتخاب شود.

اگر اسکن هسته‌ای قلب با تجویز پزشک و در مرکز معتبر انجام شود، روشی ایمن و قابل اعتماد است و جای نگرانی جدی ندارد.

دوز اشعه در مقایسه با محیط

ما به طور روزانه در معرض تابش‌های کیهانی و زمینی هستیم. دوز اشعه‌ای که در یک اسکن هسته‌ای دریافت می‌کنید، تقریباً معادل چند سال تابش طبیعی محیط است. در حالی که این مقدار ناچیز نیست، اما در مقایسه با خطرِ تشخیص ندادن یک گرفتگی عروق کرونر که منجر به سکته قلبی می‌شود، بسیار ناچیز است.

عوارض جانبی احتمالی برای خود بیمار

• واکنش‌های آلرژیک نادر به رادیواکتیو.
• کبودی یا درد جزیی در محل تزریق.
• احساس گرگرفتگی گذرا.

در واقع، خطرِ نادیده گرفتن بیماری قلبی بسیار فراتر از عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان یا خود بیمار است.

یکی از راه‌های کم‌کردن نگرانی درباره عوارض اسکن هسته ای قلب، دفع سریع‌تر ماده رادیواکتیو از بدن است که تغذیه نقش مهمی در آن دارد.
برای راهنمایی بهتر از تغذیه های مفید پس از اسکن هسته ای قلب میتوانید از مقاله ی بعد از اسکن قلب چه بخوریم اطلاعات خود را تکمیل کنید .

جمع بندی

در این مقاله ما سعی کردیم برای شما مخاطبین عزیز 8 راهکار مراقبتی از عوارض اسکن هسته ای قلب برای اطرافیان را شرح دهیم تا پس از انجام این روش تشخیص بتوانید با خیال آسوده قدم بردارید. امیدواریم که این مقاله برایتان مفید بوده باشد.

همچنین شما میتوانید با مراجعه به سایت اسکن هسته ای قلب اقدام به دریافت نوبت فرمایید.